Luật đất đai hiện hành: Điểm nghẽn lớn nhất là quyền sở hữu đất

Trao đổi sở hữu phóng viên, GS-TS Lê Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện công nghệ pháp lý (Bộ Tư pháp) cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất trong luật đất đai hiện hành chính là quyền mang đất đai.

 Không xác định rõ được chủ thể có đất đai 1 cách cụ thể

 Thay cho chủ thể “toàn dân” như ngày nay thì việc sửa luật đất đai sắp tới không mang lại giá trị đột phá.

Theo GS-TS Lê Hồng Hạnh, điều bất cập là khi mà chúng ta không quy định quyền có tư nhân đối sở hữu đất đai, ít nhất là đối có đất ở của người dân, thì trên thực tiễn, mảnh đất đó vẫn là tài sản hợp pháp của họ. Chúng ta đã gây ra 1 thứ quyền pháp lý rất “đặc biệt”, có gần như, nhiều hơn cả quyền sở hữu nhưng lại hao hụt đi thứ quyền cốt lõi nhất là quyền định đoạt. Điều đó dẫn đến nhiều bất cập trong việc quản lý, sử dụng, chuyển giao đất đai và trong khoảng đó nảy sinh nhiều hệ lụy.

Những hệ lụy mà ông muốn nói tới phải chăng là sự phiền toái mà người dân gặp phải 

Mỗi lúc muốn giải quyết vấn đề gì liên quan tới mảnh đất mình đang sử dụng, thuộc tài sản của mình, khi mà quyền định đoạt lại phụ thuộc rất to lớn vào đội ngũ cán bộ, công chức thực thi chính sách pháp luật về đất đai?

Đúng là như vậy. Hệ lụy trong khoảng việc chúng ta quy định quyền có toàn dân đối mang đất đai biểu lộ ở việc, 1 mảnh đất mà người dân được ông cha gây dựng bao đời để lại, đáng lẽ người dân đó được quyền định đoạt mảnh đất của mình, giả sử như để lại thừa hưởng, chuyển nhượng, góp vốn tập trung đầu tư thì lại phải phụ thuộc phần nhiều vào những quy định của cơ quan quản lý nhà nước.

Lấy ví thử 1 mảnh đất cụ thể cha ông tôi để lại cho tôi, dù đã mang sổ đỏ chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng khi muốn bán đất, muốn góp vốn, tôi phải xin phép ông phường, ông quận, thậm chí, phải xin phép cả ông… hàng xóm, bởi vì nếu như ông hàng xóm không ký vào biên bản mốc giới thì cơ quan với thẩm quyền chẳng chịu xác nhận để tôi sở hữu thể định đoạt mảnh đất của mình, chưa nói đến việc mang quy hoạch nào đó phủ lên mảnh đất của mình. lúc đó thì nhiều rắc rối có việc chuyển nhượng mảnh đất này lắm. Rõ ràng đất đó là tài sản của tôi nhưng do quy định đất đai là với của toàn dân nên sự can thiệp của cơ quan nhà nước sở hữu vô vàn giấy tờ rườm rà là không thể tránh.

Thực tại bao nhiêu tranh chấp đất đai, vụ kiện đất đai cũng khởi đầu trong khoảng quy định quyền sở hữu chung chung như vậy. lý do gì với đến hơn 80% vụ khiếu kiện bây giờ liên quan đến đất đai? do giả dụ xác định đất ở thuộc quyền sở hữu của 1 cá nhân cụ thể thì chẳng thể với chuyện chính quyền địa phương nào đó tùy luôn tiện thu hồi để cấp cho doanh nghiệp và trả cho người bị thu hồi 1 mức đền bù rẻ mạt như cho, mà đúng ra người được quyền sở hữu mảnh đất đó và doanh nghiệp sẽ tự quyết định, định giá và quyết định, trừ việc thu hồi đất đó do mục đích tối cần lưu ý như an ninh quốc phòng, xây dựng Dự án chỉ tiêu quốc gia phục vụ cho lợi ích công cùng.

Bởi thế điều trước nhất và cần lưu ý nhất cần phải thay đổi lúc sửa luật Đất đai chính là phải đổi thay tư duy về quyền mang đất đai và phải xác định rõ chủ thể sở hữu đất theo hướng quy định đất đai thuộc quyền với của Nhà nước, song cũng phải thừa nhận quyền có cá nhân đối có đất ở hợp pháp.

Thưa ông, nếu như quy định quyền mang cá nhân đối sở hữu đất đai, ít nhất là đối sở hữu đất ở như ông nói, Nhà nước với gặp khó trong việc tuân thủ nhiệm vụ quản lý đối mang loại tài nguyên này, hay chỉ 1 bộ phận cán bộ, công chức bị mất đi cơ hội nhũng nhiễu vì những quy định bất cập hiện hành của luật Đất đai?

Nhà nước chỉ có lợi, bởi vì khi giải quyết được điểm nghẽn lớn nhất của pháp luật hiện hành, Nhà nước sẽ đáp ứng được bao nhiêu rắc rối nảy sinh từ khiếu kiện đất đai hiện nay. Điều này sẽ góp phần quan trọng vào an cư xã hội và lớn mạnh đất nước. Đồng thời, khiến cho được như vậy cũng sẽ giảm mạnh được nguy cơ tham nhũng, lũng đoạn của nhiều cán bộ, quan chức ngày nay. Tham nhũng trong lĩnh vực quản lý đất đai đang là điển hình, phổ biến nhất.

Nhưng muốn khiến được như vậy, không chỉ sửa luật về vấn đề quyền sở hữu. Luật thay đổi cũng phải quy định rõ những điều kiện chặt chẽ liên quan tới quyền mang đất, quyền sử dụng theo hướng đơn giản hóa, minh bạch để tránh tùy tiện thể trong áp dụng, có lợi cho cơ quan quản lý và đẩy cái khó cho người dân. nếu không đổi thay được những vấn đề căn bản nói trên, việc sửa đổi luật Đất đai đến đây cũng chẳng thay đổi được những bất cập hiện nay.

Việc với quá nhiều văn bản pháp luật về đất đai dẫn tới có nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau ở đội ngũ cán bộ, công chức thực thi. cùng mang việc sửa luật Đất đai lần này, chúng ta mang nên “tinh gọn” những văn bản hướng dẫn và thỏa thuận một đầu mối đáp ứng về giấy má liên quan tới đất đai cho người dân?

Đó là phận sự của Bộ Tài nguyên - Môi trường cũng như Bộ Tư pháp. Bộ Tư pháp với tư cách là cơ quan gác cổng cho Chính phủ và Quốc hội cần giúp khắc phục hệ thống pháp luật đất đai rối rắm như hiện nay. Đây cũng chính là kẽ hở cho tham nhũng. Qua vụ Tiên Lãng, chúng ta cũng đã thấy được khá rõ các bất cập của hệ thống pháp luật đất đai hiện hành. Và xin nhấn mạnh Tiên Lãng chỉ là 1 trong các tảng băng bị trồi lên thôi. Để minh bạch trong quá trình thực thi pháp luật đất đai, ngoài việc thừa nhận chế độ đa mang về đất đai, cần quy định rõ về quyền hạn quản lý của cơ quan nhà nước đến đâu và chỉ nên luật hóa thay vì để cho những cơ quan quản lý hành chính tự ban hành. Phần đất đai thuộc với nhà nước vẫn vô cùng to lớn, vẫn là nguồn lực không gì so sánh của quốc gia nên việc quản lý nó đòi hỏi các nỗ lực hoàn thiện to lớn hơn những gì hiện đang mang trong tư duy của những nhà làm cho luật và xây dựng chính sách.

Quyền sở hữu về đất đai là vấn đề vô cùng hệ trọng đối với người dân.

 Trước nhiều luồng quan điểm trái ngược hiện nay về quyền sở hữu đất đai, Nhà nước sở hữu nên lấy ý kiến phúc quyết của dân về vấn đề này khi sửa đổi Hiến pháp 1992 sắp tới?

Nếu như mạnh dạn, chúng ta hãy đưa ra lấy ý kiến nhân dân về quyền sở hữu cá nhân đối với đất, ít nhất là đối với đất ở. Không có lý gì không lấy ý kiến phúc quyết của dân về vấn đề to lớn như thế này. khiến được thế mới đích thực là dân chủ. Điều mà tôi thấy hiện giờ là Đảng chưa thực sự mạnh dạn, Quốc hội chưa thực thụ kiên quyết trong việc lấy ý kiến nhân dân những vấn đề then chốt liên quan đến đời sống của người dân. Năm 1946, lúc đất nước vừa gây ra, chính quyền còn đang non trẻ, mang thể nói rất yếu và vô cộng mong manh trước những thế lực thù địch, nhưng Bác Hồ vẫn tin vào sự chọn lựa của dân và đã đưa quyền phúc quyết của nhân dân vào Hiến pháp 1946. nếu như không sở hữu sự xâm lược của Pháp thì Bác Hồ đã cho phúc quyết nhiều vấn đề to lớn. vì sao ở thời điểm chính quyền chúng ta mạnh thế này, dân trí cao như thế này mà những vấn đề thực sự gắn sở hữu lợi ích của người dân, gắn sở hữu lợi ích đích thực của đất nước, chúng ta lại không đưa ra để dân phúc quyết?

Xem thêm :Liệu rằng sau sửa đổi luật đất đai đã hết rối?